Szlak Hřebenovka - pieszo przez Rudawy i Czeską Szwajcarię
Hřebenovka to malownicza piesza trasa w Czechach, która przebiega przez różnorodne krajobrazy, w tym pasma górskie, lasy, malownicze doliny i urokliwe wioski. Odcinek szlaku w Rudawach to jeden z najciekawszych fragmentów, który oferuje zarówno wspaniałe widoki, jak i liczne atrakcje turystyczne. Trasa jest podzielona na odcinki, z których niektóre prowadzą także przez Czeską Szwajcarię.
Trasa nawiązuje do historycznej Modrej Hřebenovki, która niegdyś była najdłuższym i najstarszym oznakowanym szlakiem pieszym w Europie, który osiągnął długość 1200 km w latach 1902–1935. Na terenie Czech i Moraw wiódł różnymi masywami górskimi i dalej w głąb ziem niemieckich. W wyniku działań wojennych, a zwłaszcza powojennych, na pewien czas zanikł, ponieważ w wielu miejscach prowadził przez niedostępne strefy przygraniczne.
Warte odnotowania są konsekwentne inwestycje w odtworzenie szlaku. Tu szczególne zasługi ma Kraj Ustecki, który zainwestował łącznie 1,4 miliona czeskich koron w jego renowację od 2013 roku, jednocześnie dążąc do uzyskania prestiżowego certyfikatu „Leading Quality Trails – Best of Europe”. W roku 2025 otwarto nowe fragmenty w Rudawach - obecnie trasa na terenie Kraju Usteckiego ma dwa główne odcinki; wschodni odcinek 143 km - 7 etapów i Czeska Szwajcaria 100 km - 6 etapów. Wszystkie z nich są bardzo dobrze oznakowane w języku czeskim, niemieckim i angielskim.
Ze względu na nowe warunki krajobrazowe, trasa nie jest identyczna z pierwotną Hřebenovką. Jednak nadal biegnie przez najatrakcyjniejsze tereny górskie w północnym regionie przygranicznym Czech i Moraw. W regionie usteckim Hřebenovka jest oznaczona niebieskim, czterozębnym grzbietem na białym polu. Po saksońskiej stronie Rudaw biegnie równoległa trasa Kammweg (286 km), z wieloma połączeniami do Czech.
Klinovec i piece wapiennicze Vápenka
Turyści mają okazję zobaczyć po drodze najpiękniejsze części Rudaw, a jednym z miejsc wartych zobaczenia jest Klinovec. Jest to najwyższy szczyt tych gór (1244 m n.p.m.) i jeden z głównych punktów Hřebenovki. Jest to popularne miejsce zarówno dla turystów pieszych, jak i miłośników sportów zimowych. Na szczycie znajduje się wieża widokowa, z której roztacza się panorama na całe pasmo górskie, a przy dobrej pogodzie również na nieodległe Niemcy. W zimie jest to centrum narciarskie, a latem – doskonałe miejsce do pieszych wędrówek.
Kolejnym punktem na trasie Hřebenovki jest Vápenka. To dawny kamieniołom wapienia, który pełnił ważną rolę w przemyśle regionu. Dziś jest to miejsce, które zachwyca swoją surową, naturalną urodą. Z wierzchołka zabytkowego pieca wapienniczego rozciągają się piękne widoki na okoliczne lasy, strumienie i doliny. To również jedno z mniej uczęszczanych miejsc na szlaku, oferujące ciszę i spokój.
Warto nadmienić, że Rudawy są ubogie w skały wapienne, dlatego nawet niewielkie ich ilości były w przeszłości wykorzystywane do produkcji wapna do celów budowlanych i innych. Ich wydobycie i przetwarzanie rozpoczęło się tutaj co najmniej w połowie XVIII wieku i w dekadach późniejszych, o czym świadczy lokalna nazwa „Kalkofen” (piec wapienny) odnotowana na ówczesnych mapach, jak chociażby na mapie katastralnej z 1842 roku. Ciekawymi zabytkami są ośmiokątne piece szybowe, których pozostałości przetrwały do dziś. Te, które odwiedzimy na trasie są dwa. Starszy, północny piec zbudowano w 1851 roku, a drugi w 1856 roku - oba piece, będące ważnymi zabytkami techniki, działały do 1924-1929 roku.
Sztolnia Marii Pomocnej w Měděncu
Kolejnym zabytkiem sztuki przemysłowej jest Sztolnia Marii Pomocnej. Jest to nieczynny szyb górniczy, który pierwotnie służył do wydobywania rudy żelaza, kruszców srebra, cyny i miedzi. Początki wydobycia sięgają średniowiecza, a później zaczęto wydobywać także kobalt, uran i fluoryt. Pokopalniane szyby można zwiedzać w miejsowości Měděnec. Warto poznać historię górnictwa na tych terenach. W XIX wieku region ten przeżywał prawdziwy rozkwit przemysłowy związany z intensywnym wydobyciem minerałów, a Měděnec był jednym z ważniejszych miejsc wydobycia. Szyb ten, podobnie jak inne w okolicy, odgrywał kluczową rolę w funkcjonowaniu lokalnej gospodarki. Wraz z zamknięciem kopalni, szyb został zapomniany, aż do momentu, gdy w latach 90. XX wieku zaczęto myśleć o jego udostępnieniu turystom. Dziś, dzięki staraniom lokalnych władz, Sztolnia Marii Pomocnej została zaadaptowana na obiekt turystyczny, oferując zwiedzającym wgląd w historię górnictwa.
Wzgórze Mědník znane jest jako złoże rud już od pierwszej połowy XV wieku, a pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1446 r. Podczas wojny trzydziestoletniej Měděnec został doszczętnie spalony, a kopalnie splądrowane, jednak nadal działały. Wydobycie we wnętrzu wzgórza Mědník zostało stopniowo wstrzymane z powodu spadku odpowiedniej mineralizacji złoża w latach 1860-1870. W latach 1950–1953 w sztolni Mari Pomocnej prowadzono utajnione poszukiwania uranu, jednak rezultaty były niesatysfakcjonujące. Obecnie udostępniona długość chodnika ma około 750 m. Znajdują się tam oświetlone stawy, figurki średniowiecznych górników oraz ekspozycja lamp górniczych i starych narzędzi górniczych.
Tyrolka w Klinach i muzeum w Lesnej
Zupełnie innym miejscem – także wartym naszego postoju – są Kliny. To centrum sportów outdoorowych z tyrolką, która pretenduje to tytułu jednej z najdłuższych w Europie. Na linie o długoście 2200 metrów można rozwinąć prędkość do 60 km/h, będąc 150 metrów nad ziemią. Na zboczu poprowadzono także trasę dla rowerów MTB i tor szynowy dla bobslejów. To miejsce jest magnesem przyciągającym aktywne osoby z Czech i Niemiec.
Obiekty w miejscowości Lesna to kompleksowy projekt poświęcony historii i kulturze Rudaw, które znajdując się na pograniczu czesko – niemieckim doświadczały burzliwych przemian historycznych. Lata po II Wojnie Światowej nie sprzyjały kultywowaniu tradycji dawnego osadnictwa. Obecny czas oznacza jednak chęć pokazania ciągłości ludzkich osad i aktywności, z których niektóre przetrwały, a inne są już tylko wyłącznie wspomnieniem. W kompleksie znajdują się dwa odbudowane według historycznych projektów domostwa, w których zgromadzono wiele eksponatów związanych z tradycjami, rzemiosłem, górnictwem i życiem codziennym mieszkańców tego regionu. Jeden z budynków jest muzeum, a drugi łączy funkcję muzealną z celami dydaktycznymi – tu odbywają się warsztaty szkolne i szkolenia dawnych technik piekarniczych i ceramiki. Obecnie muzeum ukazuje bogatą historię tego rejonu, a wkrótce będzie miejscem, gdzie będą organizowane kiermasze sztuki i pokazy rzemiosła, które ściągną wystawców z obu stron granicy.
Český Jiřetín i zalew Fláje
Český Jiřetín to przygraniczna wieś, przez którą przebiega Hřebenovka. Urokliwa zabudowa po części została zaadaptowana na pensjonaty i restauracje. We wsi warto zwrócić uwagę na kościół pw. Jana Chrzciciela, który został tu przeniesiony, gdy zalewano nieckę sztucznego zalewu Fláje. Sam zalew to sztuczny zbiornik wodny w pobliżu wsi Fláje od której wziął nazwę, który pełnił pierwotnie wyłącznie funkcję zabezpieczającą przed powodziami. Dziś jest to także popularne miejsce rekreacyjne, gdzie można odpocząć, pospacerować wzdłuż brzegów jeziora czy obserwować przyrodę. Wokół zalewu znajduje się wiele szlaków turystycznych, które pozwalają wędrowcom cieszyć się pięknem przyrody Rudaw. Zalew najlepiej się prezentuje z punktu widokowego Puklá skala.
Trasa Hřebenovka w Rudawach i w Czeskiej Szwajcarii to wyjątkowa piesza przygoda, która łączy w sobie elementy historii, kultury i natury. Ogrom pracy i nakładów Województwa Usteckiego przywrócił piękno dawnego szlaku pieszego. Od majestatycznego Klinovca po spokojne brzegi Zalewu Fláje – każdy odcinek tej wędrówki oferuje coś wyjątkowego. Szlak jest doskonałym wyborem zarówno dla pasjonatów pieszych wędrówek, jak i osób szukających wytchnienia w pięknych okolicznościach przyrody.
