Zabytkowa architektura, muzyczne eksperymenty, światowej klasy artyści i koncerty w miejscach, których nie sposób spodziewać się po tradycyjnym festiwalu. Salzburg od ponad ćwierćwiecza udowadnia, że potrafi łączyć bogate dziedzictwo kulturowe z nowoczesną ofertą dla odbiorców w każdym wieku. Festiwal Jazz&theCitysounds, jest jednym z najlepszych przykładów tego, jak historyczne miasto może stać się przestrzenią żywej, współczesnej kultury.
Stare miasto, nowe brzmienia
Salzburg kojarzy się przede wszystkim z Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem, barokowymi kościołami, reprezentacyjnymi placami i zabytkowymi kamienicami. To jedno z najpiękniejszych miast Austrii, którego historyczne centrum od lat przyciąga turystów z całego świata. Jednak za klasycznym wizerunkiem miasta kryje się również dynamiczna scena kulturalna, otwarta na nowe zjawiska, artystyczne eksperymenty i publiczność poszukującą nieoczywistych doświadczeń.
Ważnym elementem tej oferty jest festiwal Jazz&theCitysounds, organizowany od ponad 25 lat. Jesienią na kilka dni zamienia on starówkę w rozległą scenę muzyczną, na której jazz spotyka się z muzyką improwizowaną, elektroniką, soulem, folkiem i wieloma innymi gatunkami. Nie chodzi przy tym wyłącznie o koncerty. Istotą wydarzenia jest swobodne przekraczanie granic między stylami, kulturami i formami artystycznego wyrazu.
Festiwal przeszedł w ostatnich latach kolejne etapy rozwoju, zachowując przy tym swoją najważniejszą cechę: otwartość. Edycja z 2024 roku podkreślała wspólnotowy charakter wydarzenia, rok 2025 przyniósł jubileuszową, 25. odsłonę i około 25 tysięcy słuchaczy, a w 2026 roku festiwal staje się kontrapunktem dla odhumanizowanej muzyki realizowanej z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
2024: „This is us!” – muzyka, która łączy ludzi
Podczas edycji w 2024 roku, organizatorzy postawili na hasło „This is us!”, czyli „To my!”. Program obejmował około 100 austriackich i zagranicznych artystów, 20 lokalizacji oraz 70 wydarzeń. Wszystkie koncerty były dostępne bezpłatnie, co podkreślało ideę otwartego festiwalu, zapraszającego zarówno stałych bywalców wydarzeń jazzowych, jak i osoby, które dopiero odkrywają ten gatunek.
Szczególne znaczenie miała różnorodność programu. Jazz stanowił jego punkt wyjścia, ale artyści otrzymali szeroką swobodę interpretacji pod hasłem „Music unlimited”. W praktyce oznaczało to miejsce dla muzycznych poszukiwań, łączenia odmiennych tradycji i projektów wykraczających poza klasyczne rozumienie koncertu jazzowego.
Ówczesna menedżerka programowa Anastasia Wolkenstein podkreślała, że jazz oznacza przede wszystkim otwartość. Takie podejście znajdowało odzwierciedlenie w zestawieniu uznanych wykonawców z młodymi, obiecującymi artystami, których twórczość mogła zainteresować również odbiorców poszukujących nowych kierunków w muzyce.
Ważna była także sama przestrzeń miasta. Koncerty nie ograniczały się do tradycyjnych sal. Muzyka pojawiała się w klubach, muzeach, kamienicach i innych miejscach historycznego centrum. Salzburg nie stanowił więc jedynie malowniczego tła dla festiwalu – jego architektura i miejski charakter współtworzyły artystyczne doświadczenie.
Takie podejście pozwalało odkrywać miasto na nowo. Znane place i zabytkowe wnętrza zyskiwały dodatkowy wymiar, a odwiedzający mogli połączyć zwiedzanie z uczestnictwem w wydarzeniach, które nie wymagają specjalistycznej wiedzy muzycznej ani wcześniejszego przygotowania.
2025: 25 tysięcy słuchaczy i 25. edycja festiwalu
Rok 2025 potwierdził, że formuła festiwalu trafia w potrzeby szerokiej publiczności. Jubileuszowa, 25. edycja przyciągnęła około 25 tysięcy słuchaczy. W programie znalazło się około 100 artystów i 70 koncertów rozlokowanych w 20 miejscach.
Jednym z największych atutów wydarzenia była różnorodność lokalizacji. Oprócz placów, kościołów, muzeów i sal koncertowych muzyka rozbrzmiewała w starej drukarni, klasztorze, parku miejskim, a nawet w przejściu podziemnym. Dzięki temu festiwal nie miał jednej centralnej sceny, a uczestnicy przemieszczali się między kolejnymi koncertami, odkrywając przy okazji mniej oczywiste zakątki Salzburga.
Taka formuła zmieniała sposób uczestniczenia w kulturze. Zamiast przychodzić na jeden występ w określone miejsce, można było potraktować całe miasto jak muzyczną mapę. Spacer po starówce stawał się częścią festiwalu, a przypadkowo odkryty koncert mógł okazać się jednym z najciekawszych punktów wieczoru.
Jubileuszowa edycja była również okazją do przypomnienia, że Salzburg ma własną, niezwykłą opowieść architektoniczną. W XVI wieku przebudowa starego miasta doprowadziła do wyburzenia 55 kamienic i utworzenia pięciu placów inspirowanych włoską urbanistyką. Z czasem miasto zaczęto nazywać „Rzymem Północy”.
Na jego wygląd ogromny wpływ mieli kolejni arcybiskupi Salzburga, którzy czerpali inspiracje z Rzymu i zapraszali włoskich architektów oraz artystów. W rezultacie powstała wyjątkowa przestrzeń, w której monumentalna architektura, place i wąskie uliczki tworzą spójną historyczną całość.
Podczas festiwalu ta historia nie pozostaje zamknięta w muzealnych opisach. Staje się częścią codziennego doświadczenia – można zwiedzać zabytki, zatrzymać się na kawę, odkrywać lokalną gastronomię, a następnie trafić na koncert w miejscu, które w innym kontekście pełniłoby zupełnie inną funkcję.
2026: „True Moments” – autentyczne doświadczenie w epoce sztucznej inteligencji
W 2026 Salzburg ponownie stał się przestrzenią spotkań muzycznych, tym razem pod hasłem „True Moments”, czyli „Prawdziwe chwile”.
Koncepcja 2026 mocno akcentuje znaczenie muzyki wykonywanej na żywo. W świecie, w którym sztuczna inteligencja potrafi generować ogromne ilości utworów, organizatorzy zwracają uwagę na to, co pozostaje wyjątkowe dla bezpośredniego kontaktu z artystą: spontaniczność, improwizację, emocje i niepowtarzalną atmosferę wspólnego przeżywania muzyki.
Za koncepcję artystyczną i koordynację wydarzenia odpowiadał Markus Deisenberger, który pełnił tę funkcję również w 2025 roku. Podobnie jak w poprzednich edycjach, koncerty odbywały się w przestrzeni historycznego centrum, wykorzystując zarówno tradycyjne miejsca występów, jak i lokalizacje zaskakujące dla uczestników.
Program Jazz&theCitysounds w 2026 roku podkreślał międzynarodowy charakter współczesnej muzyki. W centrum zainteresowania znajdowały się brzmienia światowych metropolii, w których lokalne tradycje spotykają się z nowymi inspiracjami.
Wśród muzycznych punktów odniesienia znalazły się Wiedeń, Nowy Jork i Teheran. Ich kulturowe dziedzictwo było przedstawiane poprzez różnorodne formy muzyczne: od jazzu i soulu po folk oraz wiedeńską piosenkę, znaną jako Wienerlied.
Szczególnie interesujące było podejście do tradycji. Nie traktuje się jej jako zamkniętego zbioru dawnych melodii, lecz jako żywy materiał, który kolejni artyści mogą interpretować na nowo. Festiwal udowadniał, że współczesna kultura muzyczna nie musi oznaczać odrzucenia przeszłości. Przeciwnie – nowe formy często powstają właśnie dzięki twórczemu dialogowi z tradycją.
Salzburg dla różnych pokoleń i różnych zainteresowań
Kolejne edycje Jazz&theCitysounds pokazały, że atrakcyjność Salzburga nie wynika wyłącznie z jego zabytków i historycznej sławy. Miasto potrafi budować ofertę, w której dziedzictwo kulturowe staje się punktem wyjścia do nowych doświadczeń.
Dla miłośników historii Salzburg pozostaje miejscem spacerów po barokowej starówce, odkrywania architektury i poznawania związków miasta z Mozartem. Dla smakoszy oferuje restauracje, lokalne specjały i tradycję austriackiej gastronomii. Osoby aktywne mogą natomiast wykorzystać bliskość alpejskiej przyrody, górskich szlaków i terenów rekreacyjnych. Jazz&theCitysounds poszerza tę ofertę o współczesną kulturę muzyczną. Festiwal Jazz&theCitysounds, pokazuje, że zabytkowa przestrzeń może być nie tylko chronionym dziedzictwem, lecz także żywym miejscem spotkań, twórczości i wymiany kulturowej. Salzburg udowadnia w ten sposób, że nie musi wybierać między tradycją a nowoczesnością.
